Yüksekte Çalışırken Nelere Dikkat Edilir?

Çatıdaki bir oluğu temizlemek, cephedeki bir tabelayı sökmek ya da depo tavanındaki armatürü değiştirmek… İşler birbirinden farklı görünse de hepsinin ortak riski aynıdır: düşme. Yüksekte çalışma kazalarının büyük kısmı karmaşık teknik arızalardan değil, atlanan basit adımlardan kaynaklanır. Bu yazıda işe başlamadan önce, iş sırasında ve iş bittikten sonra nelere bakmanız gerektiğini sırasıyla ele alıyoruz.

İşe başlamadan önce: planlama aşaması

Yüksekte güvenli çalışmanın yarısı sahaya çıkmadan önce yapılır. Aşağıdaki sorulara net cevap veremiyorsanız iş henüz başlamaya hazır değildir.

• İş tam olarak ne? Hangi noktaya erişilecek, kaç kişi çalışacak, yanlarında hangi el aletleri ve malzemeler olacak?
• Erişim yöntemi uygun mu? Merdiven, iskele, sepetli vinç, manlift veya makaslı platform seçenekleri arasında işin süresine ve niteliğine uyanı seçildi mi?
• Risk değerlendirmesi yapıldı mı? 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene risk değerlendirmesi yükümlülüğü getirir. Yüksekte yapılacak iş bu değerlendirmede ayrıca ele alınmalıdır.
• Çalışanlar yetkin mi? Yüksekte çalışma eğitimi almış, sağlık durumu uygun kişiler görevlendirilmelidir.
• Saha uygun mu? Zemin, üst hatlar, trafik ve yaya akışı kontrol edildi mi?

Bu soruların cevapları yazılı hâle getirildiğinde, sahadaki herkes aynı plan üzerinden hareket eder ve son dakika değişiklikleri azalır.

Doğru erişim aracını seçmek

Birçok kaza, işe uygun olmayan araçla başlar. Merdivenin tepesinde uzanarak çalışmak, sandalyeye çıkıp tavana ulaşmak ya da forklift çatalına palet koyup üzerine çıkmak gibi uygulamalar hâlâ sahada görülüyor. Bunlar kabul edilebilir yöntemler değildir.

Dış mekânda, bina cephesinde veya direk tepesinde yapılacak işler için sepetli vinç kiralama çoğu zaman pratik bir çözümdür: kamyon üzerinde gelir, kısa sürede kurulur ve çalışanı çevresi korkuluklu bir sepet içinde istenen noktaya taşır. İç mekânda düz zeminde makaslı platform, dar ve hassas alanlarda örümcek platform, geniş sahada engel aşarak erişim gerekiyorsa manlift değerlendirilebilir.

Seçimde şu kriterlere bakın:

1. Ulaşılacak nokta ile aracın konumlanacağı yer arasındaki dikey ve yatay mesafe
2. Sepette veya platformda aynı anda bulunacak kişi ve malzeme yükü
3. Zeminin türü ve taşıma kapasitesi
4. Giriş genişliği, tavan yüksekliği, yol durumu gibi erişim kısıtları
5. İşin süresi ve tekrar sıklığı

Kişisel koruyucu donanım: eksiksiz ve doğru kullanım

Tam vücut emniyet kemeri, uygun lanyard, baret (çene bağıyla), kaymaz tabanlı iş ayakkabısı ve işin niteliğine göre eldiven ile gözlük temel donanımdır. Ancak donanımın varlığı yeterli değildir; doğru takılması ve doğru noktaya bağlanması gerekir.

Sık görülen hatalar:

• Kemer takılı ama lanyard sepete bağlanmamış
• Kemer kayışları gevşek, göğüs bağlantısı yanlış yerde
• Yıpranmış, dikişleri açılmış veya daha önce düşme tutmuş ekipman kullanılıyor
• Baret takılı ama çene bağı bağlı değil

Bu konuyu detaylıca yüksekte çalışmada emniyet kemeri ve kişisel koruyucu donanım yazısında ele aldık.

İş sırasında: sahada dikkat edilecekler

Sepet ve platform kuralları

• Korkuluklara çıkmayın, üzerine basamak koymayın, sepetten dışarı sarkarak uzanmayın. Erişilemeyen nokta varsa sepeti yeniden konumlandırın.
• Sepetin taşıma kapasitesini aşmayın. Kapasite makinenin etiketinde ve kılavuzunda yazar; kişi, alet ve malzeme toplamı bu değerin altında kalmalıdır.
• Sepetten başka bir yüzeye (çatı, balkon, iskele) geçiş yapmayın; bu tür geçişler ancak üreticinin izin verdiği ve risk değerlendirmesinde ele alınmış özel durumlarda mümkündür.
• Uzun parçaları sepete taşırken dengeyi ve rüzgar etkisini hesaba katın.

Çevre ve hava durumu

Rüzgar, yağmur, buzlanma ve düşük görüş yüksekte çalışmayı doğrudan etkiler. Makinenin kullanım kılavuzunda belirtilen rüzgar limiti aşılıyorsa iş durdurulur. Islak sepet tabanı ve kaygan çatı yüzeyi de ayrı riskler oluşturur. Detaylar için rüzgarlı havada vinç ve platform çalışması yazımıza göz atabilirsiniz.

Düşen cisimler

Yüksekte çalışanın düşmesi kadar, yukarıdan düşen bir aletin aşağıdaki kişiye çarpması da ciddi bir risktir. Aletleri bilek askısı veya alet ipiyle sabitleyin, sepette gevşek malzeme bırakmayın, çalışma alanının altını bariyer ve uyarı levhalarıyla kapatın.

Elektrik hatları

Havai elektrik hatlarına yakın çalışmada, yetkili kurumun ve ilgili yönetmeliklerin belirlediği güvenlik mesafeleri korunmalıdır. Hattın enerjisinin kesilmesi gerekiyorsa bu, işe başlamadan önce ilgili dağıtım şirketiyle planlanır.

İletişim: kim, neyi, nasıl söyleyecek?

Sepetli vinçte çalışan kişi ile aşağıdaki operatör veya gözcü arasında net bir iletişim yöntemi belirlenmelidir. Telsiz, el işaretleri veya ikisi birlikte kullanılabilir. Önemli olan, “dur” işaretinin herkes tarafından aynı şekilde anlaşılması ve acil durumda kimin ne yapacağının önceden konuşulmuş olmasıdır.

Acil durum planında şunlar yer almalı:

• Sepetteki kişi bilincini kaybederse sepet nasıl indirilecek (yer kumandası, acil indirme sistemi)
• Makine arızalanırsa kurtarma nasıl yapılacak
• İlk yardım malzemesi ve en yakın sağlık kuruluşu bilgisi

Sık yapılan hatalar ve kısa çözümleri

İş bittikten sonra

Yüksekte çalışma, son kişi yere indiğinde tamamlanmış sayılmaz. Sepet veya platform uygun konuma alınır, denge ayakları toplanır, sahadaki bariyerler kaldırılmadan önce yukarıda malzeme kalmadığı kontrol edilir. Kullanılan KKD’ler gözle incelenir; hasar görmüş olanlar ayrılır. İş sırasında yaşanan ramak kala durumlar kayda geçirilir, çünkü bir sonraki işin planı bu notlarla iyileşir.

Kısa kontrol listesi

• Risk değerlendirmesi ve iş izni hazır
• Erişim aracı işe uygun, periyodik kontrolü güncel
• Çalışanlar eğitimli, KKD tam ve sağlam
• Zemin, üst hatlar ve çevre kontrol edildi
• Hava durumu üretici limitleri içinde
• Çalışma alanının altı çevrelendi
• İletişim ve acil durum planı konuşuldu

İstanbul’da yüksekte çalışma gerektiren bir işiniz varsa, uygun makine seçimi ve saha koşulları için Dumanoğlu Vinç Kiralama ile iletişime geçebilir, işinizi anlatarak teklif alabilirsiniz. Operatör, süre ve makine detayları teklif aşamasında netleşir.