Hiyap Vinçte Yük Tablosu Nasıl Okunur?

Hiyap vinç kiralarken en sık duyulan soru “kaç ton kaldırıyor?” sorusudur. Oysa bu sorunun tek bir cevabı yoktur; cevap, yükün araçtan ne kadar uzakta olduğuna bağlıdır. Bu ilişkiyi gösteren belgeye yük tablosu (yük diyagramı) denir. Tabloyu okumak operatörün işidir, ama mantığını anlamak size iki şey kazandırır: vinç firmasına doğru bilgi verirsiniz ve teklifte önerilen aracın neden seçildiğini anlarsınız.

Önemli not: Bu yazıdaki tüm sayılar temsili örnektir. Hiçbir gerçek makineye, markaya ya da Dumanoğlu Vinç filosundaki bir araca ait değildir. Yalnızca tablonun nasıl okunduğunu göstermek için seçilmiştir.

Tablonun temel mantığı: kaldıraç

Bir sopanın ucuna asılan ağırlığı düşünün. Ağırlık elinize yakınken kolayca taşırsınız; sopanın ucuna gittikçe zorlaşır. Hiyap vinçte de durum aynıdır. Vincin dönme merkezinden yüke kadar olan yatay mesafe arttıkça, aynı yük daha büyük bir devirme etkisi yaratır. Bu nedenle kapasite, mesafe arttıkça düşer.

Vincin yapısını ve parçalarını merak ediyorsanız hiyap vinç nedir yazısına göz atabilirsiniz.

Tabloda neler bulunur?

Tipik bir yük tablosunda şu bilgiler yer alır:

• Yatay mesafe (erişim): Vincin dönme merkezinden kancanın düşey hattına kadar olan mesafe. Aracın kenarından değil, vincin dönme ekseninden ölçülür.
• Kaldırılabilir yük: O mesafede güvenle kaldırılabilecek toplam ağırlık.
• Bom konfigürasyonu: Kaç teleskopik uzantının açık olduğu veya ek uzatma kolu (jib) kullanılıp kullanılmadığı.
• Denge ayağı konumu: Ayakların tam açık mı, kısmi açık mı olduğu. Bazı vinçlerde farklı ayak açıklıkları için ayrı değerler verilir.
• Çalışma sektörü: Vincin aracın yanına, arkasına veya önüne doğru çalışırken farklı değerlere sahip olabileceği bölgeler.

Temsili bir tablo

Aşağıdaki tablo tamamen temsili bir örnektir; gerçek bir makineye ait değildir.

Dikkat edin: mesafe beş katına çıktığında kapasite beşte bire yakın bir değere düşüyor. Mesafe ile kapasite arasındaki bu ters ilişki, her hiyap vinçte farklı oranlarda da olsa görülür.

Adım adım okuma: temsili bir örnek

Diyelim ki bir makineyi kasaya yüklemek istiyorsunuz. Yine temsili değerlerle ilerleyelim.

Adım 1: Toplam yükü hesaplayın

Makinenin belgelerindeki ağırlığı temsili olarak 1.100 kg kabul edelim. Ama kancaya asılan tek şey makine değildir. Sapanlar, zincirler, varsa palet çatalı veya ayırıcı kiriş gibi aparatların ağırlığı da toplama eklenir. Temsili olarak aparatlar 50 kg olsun. Toplam yük: 1.150 kg.

Yükün ağırlığını doğru belirlemenin yollarını kaldırılacak yükün ağırlığı nasıl hesaplanır yazısında anlattık.

Adım 2: Mesafeyi belirleyin

Araç, makinenin bulunduğu kapı önüne park edebiliyor; ancak kaldırım ve bir ağaç nedeniyle vincin dönme merkezinden makinenin ağırlık merkezine kadar olan yatay mesafe 7 m oluyor (temsili).

Adım 3: Tabloda doğru satırı bulun

Tabloda 7 m satırı yok. Bu durumda bir sonraki daha uzak mesafe, yani 8 m satırı esas alınır. Bu satırda kapasite 950 kg. Toplam yük 1.150 kg olduğuna göre bu kaldırma yapılamaz.

6 m satırındaki 1.300 kg değerine bakıp “7 m arada kalıyor, yaklaşık 1.100 kg eder” gibi bir tahmin yürütmek yanlıştır. Güvenli taraftaki değer kullanılır.

Adım 4: Çözüm arayın

Seçenekler şunlardır:

• Aracı yaklaştırmak: Ağaç ve kaldırım engeli aşılabiliyorsa, araç birkaç adım yaklaştırılarak mesafe 6 m’ye düşürülür. Bu durumda 1.300 kg kapasite, 1.150 kg yük için yeterlidir.
• Makineyi yaklaştırmak: Makine transpalet veya patenlerle araca doğru birkaç adım çekilir.
• Daha büyük kapasiteli bir vinç seçmek: Yaklaşmak mümkün değilse, o mesafede yeterli kapasiteye sahip başka bir araç gerekir.

Bu örnek, “kaç ton kaldırıyor?” sorusunun neden eksik olduğunu gösterir. Aynı vinç, aynı yükü bir konumda kaldırabilir, birkaç adım ötede kaldıramaz.

Tabloyu etkileyen diğer koşullar

Denge ayakları

Tablo değerleri genellikle ayakların üreticinin tanımladığı şekilde açılıp sağlam zemine oturduğu duruma göre verilir. Ayaklar kısmen açılmışsa daha düşük değerler geçerli olabilir. Zemin çökerse tablo değerleri anlamını yitirir. Bu konuyu vinç denge ayakları ve zemin taşıma kapasitesi yazısında ayrıntılı ele aldık.

Çalışma sektörü

Bazı vinçler aracın arkasına doğru çalışırken daha yüksek, önüne doğru (kabin üzerinden) çalışırken daha düşük kapasiteye sahiptir. Yükün aracın hangi tarafında olacağı bu nedenle önemlidir.

Rüzgâr ve dinamik etkiler

Tablo durağan koşullar için hazırlanır. Rüzgâr, ani hareketler ve sallanan yük, vincin üzerindeki etkiyi artırır. Geniş yüzeyli yükler (panel, konteyner) rüzgârdan daha çok etkilenir.

Yükün eğimli yerden kaldırılması

Kanca, yükün tam üzerinde olmalıdır. Yük çapraz çekilirse vince yanal kuvvet biner ve tablodaki değerler geçerliliğini yitirir.

Bırakma noktası da ayrı bir hesap ister

Çoğu kişi yalnızca yükün alındığı noktayı düşünür. Oysa yük, kaldırıldığı yerden farklı bir mesafeye bırakılacaksa tablo o nokta için de kontrol edilmelidir. Örneğin makine araca yakın bir noktadan rahatça kaldırılabilir, ama bir bahçe duvarının arkasına, araçtan daha uzağa bırakılması gerekiyorsa, belirleyici olan bu uzak noktadır. Yükün hareket ettiği yol boyunca en uzak mesafe, hesabın esas alındığı mesafedir.

Aynı mantık, yükün kasaya alınmasında da geçerlidir. Kasa araca yakındır, ama vincin bomu yükü yerden alıp kasaya taşırken bir yay çizer. Bu yay boyunca yük hiçbir anda tablonun izin verdiği sınırın dışına çıkmamalıdır.

Sık yapılan hatalar

1. Aparat ağırlığını unutmak. Sapan ve aparatlar küçük görünse de toplam yükün parçasıdır.
2. Mesafeyi araç kenarından ölçmek. Tablo, vincin dönme merkezine göre verilir.
3. Ara değer tahmin etmek. Tabloda olmayan mesafe için bir sonraki uzak mesafenin değeri kullanılır.
4. Sınıra dayanmak. Tablo değerine tam eşit bir yük, sahadaki belirsizliklere yer bırakmaz.
5. Ayak ve zemini ihmal etmek. Tablo, sağlam zemine tam oturmuş ayaklar varsayımıyla okunur.

Kiralayan olarak siz ne yapmalısınız?

Tabloyu okumak operatörün sorumluluğundadır. Sizin göreviniz doğru girdiyi vermektir:

• Yükün gerçek ağırlığı ve kaldırma noktaları
• Aracın yüke ne kadar yaklaşabileceği (fotoğraf ve ölçüyle)
• Yükün bırakılacağı noktanın konumu ve yüksekliği
• Aracın yükün hangi tarafında konumlanabileceği

Bu bilgilerle hiyap vinç kiralama talebi oluşturduğunuzda, uygun araç yük tablosu üzerinden seçilir. Yük ve mesafe bilgilerini Dumanoğlu Vinç Kiralama ekibiyle paylaşarak, işinize uygun makinenin hangisi olduğunu teklif aşamasında birlikte netleştirebilirsiniz.