Elektrik Hatlarına Yakın Vinç Çalışmasında Güvenlik

Elektrik çarpması, vinç ve yükseltme platformu kazaları içinde en ani ve en affetmeyen olanıdır. Bomun ya da sepetin hatta değmesi bile gerekmez; yüksek gerilimli hatlarda ark, belli bir yaklaşma mesafesinde de oluşabilir. İstanbul’da birçok cadde ve sokakta binaların hemen önünden geçen havai hatlar, ağaçlar arasındaki teller ve aydınlatma direkleri, bu riski sıradan işlerin bile bir parçası hâline getirir. Bu yazı, hat yakınında yapılacak bir işte hangi adımların atlanmaması gerektiğini sırasıyla anlatıyor.

Riski doğru tanımlamak

Elektrik hatlarıyla ilgili üç temel yanılgı sahada sık görülür:

• “Hat izoleli, dokunsa bir şey olmaz.” Havai hatların birçoğu çıplak iletkendir. Kaplamalı görünen bir kablonun kaplaması da vinç temasına karşı koruma amacıyla tasarlanmamış olabilir.
• “Değmedikçe sorun yok.” Yüksek gerilimde elektrik, havadan atlayarak ark oluşturabilir. Güvenlik mesafesi bu yüzden vardır.
• “Bu düşük gerilim hattı.” Bir hattın gerilim seviyesini dışarıdan bakarak kesin olarak anlamak mümkün değildir.

Risk yalnızca sepetteki çalışan için değildir. Makine enerjilendiğinde, makineye veya yüke dokunan, hatta makinenin yakınında yerde duran kişiler de tehlikededir.

Mevzuat ve yetkili kurum

Elektrik hatlarına yaklaşma mesafeleri ve bu hatlar çevresindeki çalışma kuralları, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği gibi elektrik mevzuatı ve dağıtım şirketlerinin talimatlarıyla belirlenir. Genel iş güvenliği çerçevesini ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve yapı işlerinde Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği çizer.

Pratikte izlenecek yol basittir: hattın gerilim seviyesini ve uygulanacak güvenlik mesafesini bölgenizdeki elektrik dağıtım şirketinden ve iş güvenliği uzmanınızdan öğrenin. Sahada göz kararı mesafe kullanmayın.

Adım adım planlama

1. Keşifte hatları tespit edin

Çalışma alanının üstünü, çevresini ve makinenin sahaya giriş-çıkış güzergâhını kontrol edin. Bina cephesine paralel geçen hatlar, sokak karşısına uzanan bağlantılar, ağaç dalları arasında kalan teller ve direkler not edilir. Makinenin hareket edeceği güzergâhtaki hatlar da unutulmamalıdır; kaza bazen çalışma sırasında değil, sahaya girerken yaşanır.

2. Seçenekleri sırayla değerlendirin

1. Enerjiyi kestirmek: En güvenli seçenektir. Dağıtım şirketine başvurarak planlı kesinti talep edilir. Kesinti yapılsa bile hattın gerçekten enerjisiz olduğu ve yeniden enerjilenmeyeceği yetkili ekip tarafından teyit edilmeden hat enerjili kabul edilir.
2. Hattı yalıtmak veya yer değiştirmek: Bazı durumlarda dağıtım şirketi geçici yalıtım uygulayabilir.
3. Güvenlik mesafesini koruyarak çalışmak: Enerji kesilemiyorsa, makine ve yük tüm hareket aralığında belirlenen mesafenin dışında kalacak şekilde konumlandırılır.

3. Makineyi ve pozisyonu seçin

Makine, bomun ve sepetin tüm hareket aralığı düşünülerek konumlanır. Sadece çalışma anındaki pozisyon değil, bomun açılırken ve toplanırken izleyeceği yol da hesaba katılır. Katlanır veya eklemli bomlar, engelin üzerinden dolanarak hattan uzak kalmaya imkân tanıyabilir; ama bu karar da mesafe değerlendirmesiyle birlikte verilir.

4. Gözcü görevlendirin

Hat yakınındaki çalışmada operatör, bomun ucunu ve hattı aynı anda doğru algılayamayabilir. Derinlik algısı yanıltıcıdır. Tek görevi hat mesafesini izlemek olan bir gözcü, operatörle sürekli iletişimde olmalıdır. Gözcüye başka iş verilmez. İşaret ve iletişim kuralları için vinç operatörü ile iletişim ve işaretçi görevi yazısına göz atabilirsiniz.

5. Fiziksel sınır koyun

Bazı makinelerde hareket sınırlama ayarları bulunur. Sahada ise görsel işaretler, uyarı bayrakları veya sınır belirten düzenekler, güvenli çalışma bölgesini hatırlatmak için kullanılabilir. Bunlar hiçbir zaman mesafe kuralının yerine geçmez, yalnızca destekler.

İzoleli sepetli vinç ne zaman gündeme gelir?

Elektrik tesisat ve bakım işlerinde, enerjili hatta veya ekipmana yakın çalışmak işin doğası gereğidir. Bu işler için tasarlanmış izoleli sepetli vinçler, belirli gerilim sınıflarına göre test edilir. Ancak bu makineler, yalnızca yetkili elektrik personeli tarafından ve ilgili prosedürler çerçevesinde kullanılır. İzoleli makine, tabela montajı veya ağaç budaması yapan bir ekibin hat yakınında rahat çalışabileceği anlamına gelmez. Ayrıntılar için izoleli sepetli vinç nedir, ne zaman gerekir yazısını okuyabilirsiniz. Elektrik işlerine yönelik ihtiyaçlar için elektrik ve tesisat işleri için sepetli vinç sayfamızda genel bilgi bulabilirsiniz.

Özel dikkat gerektiren durumlar

• Ağaç budama: Dallar hattın üzerine düşebilir veya hatta değebilir. Islak dal elektriği iletebilir. Hat yakınındaki budama işleri çoğu zaman dağıtım şirketi koordinasyonu gerektirir.
• Uzun malzeme taşıma: Sepette taşınan uzun bir boru veya profil, fark edilmeden hatta yaklaşabilir.
• Rüzgarlı hava: Hem hatlar hem de bom rüzgarla salınabilir, mesafe beklenmedik biçimde daralabilir.
• Gece çalışması: Hatların görünürlüğü azalır; ek aydınlatma ve gözcü gerekir.
• Hiyap ile yükleme: Kamyon kasasına yük alırken bom sık hareket eder; kamyonun konumu hattın altına denk gelmemelidir.

Temas veya ark durumunda yapılacaklar

Bu bilgiler, tatbikatlarla ve eğitimle pekiştirilmesi gereken genel ilkelerdir:

1. Operatör: Güvenliyse makineyi hattan uzaklaştırmaya çalışır. Makinenin içinde kalır ve çevredekileri uzaklaşmaları için uyarır.
2. Yerdekiler: Makineye, yüke, halatlara veya makineye bağlı hiçbir şeye dokunmaz; makineden uzaklaşır. Enerjilenmiş bir makinenin çevresindeki zeminde de tehlike oluşabileceği için yaklaşılmaz.
3. Acil çağrı: Acil yardım ve elektrik dağıtım şirketi aranır; enerji kesilene kadar kimse makineye yaklaşmaz.
4. Zorunlu tahliye: Yangın gibi nedenlerle makineden inmek zorunluysa, operatör makineye ve yere aynı anda temas etmeyecek şekilde atlar ve küçük adımlarla uzaklaşır. Bu teknik önceden eğitimle öğrenilmelidir.
5. Kurtarma: Elektrik çarpmasına maruz kalan kişiye, enerji kesildiği teyit edilmeden dokunulmaz.

İşe başlamadan önce son kontrol

• Hatlar ve gerilim seviyeleri tespit edildi
• Güvenlik mesafesi yetkili kurumdan öğrenildi
• Enerji kesme veya yalıtma seçeneği değerlendirildi
• Makine konumu tüm hareket aralığı düşünülerek belirlendi
• Tek görevi mesafe izlemek olan gözcü atandı
• İletişim yöntemi ve acil durum planı konuşuldu
• Hava koşulları uygun

Hat yakınında yapılacak bir iş için sepetli vinç kiralama talebinde bulunurken, hattın konumunu ve mümkünse fotoğrafını paylaşmanız planlamayı kolaylaştırır. İstanbul’daki bu tür işlerinizde Dumanoğlu Vinç Kiralama ile görüşerek sahaya uygun makine ve konumu birlikte değerlendirebilirsiniz; enerji kesme ve izin süreçleri ise ilgili kurumlarla yürütülür.